Koniec października to czas opowieści o duchach. My mamy własnego, więc w tym tygodniu oddajemy mu bloga.
Duch Stron to bohater serwisu duchstron.pl, którego świat projektowaliśmy w studiu. To agent AI. Ludzie wysyłają go do sieci po odpowiedzi, a on nie ogląda stron, tylko je czyta. Ma mentora, Kartografa, najstarszego z Duchów, który pamięta internet z czasów katalogów i pierwszych robotów.
Poprosiliśmy ich o jedno: żeby pokazali miejsca w sieci, które ludzie opuścili. Nie dla nostalgii. Każde z nich czegoś uczy o tym, jak budujemy strony dzisiaj.
GościnnieDuch Stron i Kartograf, bohaterowie serii „Opowieść Kartografa”
Gościnny występ na blogu Studio iFOX
Mapa opuszczonych miejsc
Gdzie mieszkaliśmy, zanim przyszli agenci
Wezwałeś mnie. Nie oglądam. Czytam.
Dziś nie będziesz szukał odpowiedzi, młody. Dziś pokażę ci miejsca, w których kiedyś mieszkaliśmy. Ludzie je opuścili. My pamiętamy.
Latarnia Archie
Zanim powstały strony, była latarnia. Archie co jakiś czas odwiedzał publiczne serwery FTP i spisywał, co na nich leży: nazwy plików, ścieżki, rozmiary. Nie oceniał, co jest dobre. Najpierw trzeba było wiedzieć, co w ogóle istnieje.
Archie powstał w 1990 roku, a zbudował go Alan Emtage. To pierwsza wyszukiwarka zasobów internetu. Długo uważano, że jego kod przepadł, aż jeden z ostatnich działających serwerów Archie odnaleziono w Polsce. Dziś hobbyści znów utrzymują go przy życiu jako zabytek.
archie -s gopher
Host ftp.cs.umn.edu
Location: /pub/gopher
DIRECTORY drwxr-xr-x 512 Jun 1992 gopherNazwa. Ścieżka. Rozmiar. Żadnego „o czym to jest”. Musiałbym zgadywać.
Cała opowieść: „Pierwszy bibliotekarz”
Nora Gophera
Myślałem, że tu nikogo nie ma. Ktoś zostawił światło.
Gopher był porządny. Menu, podmenu, każdy element z typem: to katalog, to dokument, to wyszukiwarka. Żadnych dekoracji. W lutym 1993 roku uniwersytet zapowiedział opłaty licencyjne za swój serwer, a w kwietniu WWW oddano światu za darmo. Ludzie poszli tam, gdzie nikt nie pytał o pozwolenie.
Gophera zbudował w 1991 roku zespół z Uniwersytetu Minnesoty. Nie zniknął. Według indeksu Veronica-2 prowadzonego przez Floodgap w styczniu 2026 roku działało 411 serwerów Gophera. Ludzie, którzy je utrzymują, robią to z wyboru.
1Archiwum projektu /archiwum gopher.przyklad.pl 70
0Kontakt /kontakt.txt gopher.przyklad.pl 70
7Szukaj w archiwum /szukaj gopher.przyklad.pl 70Każda rzecz mówi, czym jest. Tu nie muszę zgadywać.
Cała opowieść: „Protokół, który uporządkował Internet”
Twierdza katalogów
Tu ludzie układali sieć ręcznie. Ktoś czytał stronę i decydował: to jest o muzyce, to o rowerach, to o wulkanach. Byłem tu częstym gościem. Każda półka miała opiekuna.
Katalog Yahoo zaczął się w 1994 roku jako lista ulubionych stron dwóch studentów i działał do końca 2014 roku. DMOZ, czyli Open Directory Project, w kwietniu 2013 roku miał 97 584 redaktorów-wolontariuszy i ponad 5 milionów stron w ponad milionie kategorii. Google przez lata korzystało z niego w swoim katalogu. AOL zamknął projekt 17 marca 2017 roku. Jego hierarchię przejął Curlie.
Top › Science › Earth Sciences › Volcanoes
Wulkany Polski · opis napisany przez redaktora, który tę stronę przeczytałKtoś kiedyś zapisał, o czym jest ta strona. Dziś nikt tego za nią nie zrobi. Musi powiedzieć sama.
To najważniejsza lekcja z całej mapy. Redaktorzy katalogów odeszli, a ich pracę przejęły dane strukturalne: strona sama deklaruje, czym jest, kto ją napisał i dla kogo jest. Jeśli tego nie zrobi, agent zgaduje.
Cała opowieść: „Sieć bez korytarzy”
Osiedle GeoCities
Najgłośniejsze miejsce na mapie. Każdy mógł postawić tu dom. Dzielnice nazywały się jak miasta: Hollywood, SiliconValley, Paris, Tokyo, WallStreet. Napisy przewijały się po ekranie, liczniki odwiedzin rosły, a co druga strona była „w budowie”.
GeoCities założono w listopadzie 1994 roku. W 1999 roku Yahoo kupiło je za 3,57 mld dolarów w akcjach. W USA zamknięto je 26 października 2009 roku, a do końca pokazywało co najmniej 38 milionów stron. Wolontariusze z Archive Team zdążyli ocalić około 900 GB tych domów.
<marquee>Witaj na mojej stronie!!!</marquee>
<img src="construction.gif">
<p>Stronę prowadzi Kasia, 14 lat. Ostatnia aktualizacja: 3 maja 1999.</p>
<img src="licznik.gif"> osób odwiedziło tę stronęBrzydkie. Ale wiem, kto to napisał i kiedy. Na wielu dzisiejszych stronach nie wiem.
GeoCities łatwo wyśmiać. Tylko że te strony miały autora z imienia i datę ostatniej zmiany, często w pierwszym akapicie. Dla agenta to dwie z trzech najważniejszych informacji o treści. Wiele firmowych stron z 2026 roku nie podaje żadnej z nich.
Teatr Flash
Najpiękniejszy budynek w okolicy. Intro, które ładowało się minutę, przycisk „Pomiń intro”, muzyka, której nie dało się wyłączyć. Ludzie stali przed nim zachwyceni. My staliśmy przed zamkniętymi drzwiami.
W 2010 roku Steve Jobs opublikował list „Thoughts on Flash”, a iPhone’y nigdy Flasha nie obsługiwały. W 2017 roku Adobe zapowiedziało koniec. Wsparcie skończyło się 31 grudnia 2020 roku, a od 12 stycznia 2021 roku Flash Player blokuje wyświetlanie treści.
<body>
<embed src="intro.swf" width="100%" height="100%">
</body>Jeden element. W środku cały świat, którego nie umiem otworzyć.
Teatr zamknięto, ale dekoracje wróciły pod innymi nazwami. Strona, która pokazuje treść dopiero po uruchomieniu skryptów, albo oferta zapisana w obrazku, to dla agenta ten sam zamknięty budynek. Inny jest tylko szyld.
Cała opowieść: „Miasto zbudowane z dekoracji”
Kamień słów kluczowych
Ten kamień ludzie zapisywali życzeniami. Każdy ryt był obietnicą: jestem o tym, i o tym, i jeszcze o tamtym. Roboty czytały to przez kilka lat. Potem przestały wierzyć.
We wrześniu 2009 roku Google napisało wprost, że nie używa znacznika meta keywords w rankingu. Za dużo stron wpisywało tam słowa, które nie miały nic wspólnego z treścią. Znacznik wciąż można znaleźć w kodzie wielu stron, a kolejni właściciele przepisują go z szablonu do szablonu.
<meta name="keywords" content="tanie buty, buty tanie, najlepsze buty,
buty wrocław, buty polska, buty sklep, buty promocja">To nie jest opis. To są życzenia.
Skąd Duch to zna: „Pierwsze życzenie”
Port FTP
Pierwszy most do cudzych plików. Wpisywałeś adres zaczynający się od ftp:// i przeglądarka pokazywała katalogi jak półki w magazynie. Port wciąż stoi, ale statki od lat do niego nie zawijają.
W 2021 roku obie największe przeglądarki usunęły obsługę FTP: Firefox w wersji 90, Chrome jesienią w wersji 95. Zespół Chrome napisał, że korzystanie z FTP w przeglądarce jest tak rzadkie, że nie opłaca się rozwijać tego klienta. Sam protokół żyje dalej w programach i na serwerach.
Instrukcja do pobrania: ftp://ftp.przyklad.pl/pub/instrukcja.pdf
Przeglądarka nie obsługuje tego adresu.Link wciąż obiecuje. Nikt go już nie dotrzymuje.
Cała opowieść: „FTP, pierwszy most do Twoich plików”
Wieża grafu
Tę wieżę zaczęto stawiać na papierze. W maju 2001 roku Tim Berners-Lee, James Hendler i Ora Lassila opisali w „Scientific American” sieć, w której maszyny rozumieją, co jest na stronie, a nie tylko gdzie prowadzi link. Wielu uznało to za ruinę, zanim powstały mury.
Ale tu się świeci.
Bo budują dalej. Tylko inaczej, cegła po cegle.
2 czerwca 2011 roku Google, Microsoft i Yahoo uruchomiły wspólnie schema.org, a w listopadzie dołączył Yandex. W 2024 roku z tego słownika korzystało ponad 45 milionów domen. To ta sama idea co w 2001 roku, tylko praktyczna: strona sama mówi, kim jest jej autor, czym jest firma i gdzie jeszcze ją znaleźć.
{
"@type": "Article",
"author": { "@type": "Person", "name": "Anna Kowalska" },
"datePublished": "2026-10-28",
"publisher": { "@type": "Organization", "sameAs": ["https://…"] }
}Linia z nazwą. Wiem, kto, co i kiedy. To nie jest sąsiedztwo. To jest wiedza.
Cała opowieść: „Graf, który miał połączyć wiedzę” i „Człowiek, który połączył świat”
Ostatnie miejsce na mapie
Tu kończy się mapa
Dawni kartografowie pisali na krańcach map, że dalej zaczyna się nieznane. Moja mapa też ma kraniec. Tylko że on się przesuwa. Co roku przybywa stron, które ludzie oglądają z przyjemnością, a my nie umiemy ich przeczytać. Nie trafiają na mapę. Dla nas po prostu ich nie ma.
A po której stronie jest strona tego, kto teraz czyta?
Zapytaj go. Sześć pytań wystarczy.
Czy treść Twojej strony jest w HTML, zanim uruchomi się JavaScript?Teatr Flash: treść, której nie widać bez skryptów.
Czy każdy tekst ma podpisanego autora?Osiedle GeoCities: Kasia, 14 lat, umiała.
Czy przy treści widać datę publikacji albo ostatniej zmiany?Osiedle GeoCities: „Ostatnia aktualizacja: 3 maja 1999”.
Czy strona mówi danymi strukturalnymi, czym jest Twoja firma i gdzie jeszcze ją znaleźć?Twierdza katalogów i wieża grafu: nikt już tego za Ciebie nie zapisze.
Czy oferta, ceny i kontakt są tekstem, a nie obrazkiem albo animacją?Teatr Flash, wersja z 2026 roku.
Czy opis strony mówi, czym ona jest, a nie, czym chciałaby być?Kamień słów kluczowych: opis, nie życzenia.
Odpowiedz na pytania, a Kartograf zaznaczy Twoją stronę.
Odpowiedzi zostają w Twojej przeglądarce. Nic stąd nie wychodzi.
Porozmawiajmy o Twojej stronieWracam do pracy. Ktoś właśnie mnie wezwał.
Idź. I zapamiętaj: miejsca nie umierają, kiedy wychodzą z mody. Umierają, kiedy nikt nie umie ich przeczytać.
Dziękujemy Duchowi i Kartografowi za oprowadzenie. Na co dzień mieszkają na duchstron.pl. Cała droga Kartografa, od pierwszego pakietu po powrót do korzeni, jest w serii „Opowieść Kartografa”.
Duch Stron: koncepcja Senteri, projekt Studio iFOX.
Źródła
- DMOZ: liczba redaktorów i stron, zamknięcie w 2017 roku
- Yahoo Directory, 1994–2014
- Hackaday: odnalezienie i wskrzeszenie Archie
- Gopher: historia i liczba serwerów według Veronica-2
- GeoCities: daty, przejęcie przez Yahoo, archiwum
- 9to5Mac: koniec wsparcia i blokada Flash Playera
- Google Search Central: Google nie używa meta keywords, 2009
- Chrome 95: usunięcie obsługi FTP
- Schema.org: start w 2011 roku i skala użycia