Straszne strony

Upiór 01 · sztuczna popularność

Tłum, którego nie ma

Spójrz na samą górę wpisu. Od chwili, gdy tu wszedłeś, licznik pokazuje, ile osób czyta ten tekst razem z tobą. Liczba się zmienia, kropka świeci na zielono, wszystko wygląda na żywe.

Ten licznik nic nie mierzy. Liczbę losuje fragment kodu, który działa na tej stronie:

let czytelnicy = 14 + Math.floor(Math.random() * 20);
setInterval(() => {
  czytelnicy = Math.min(33, Math.max(14, czytelnicy + Math.round(Math.random() * 4 - 2)));
  licznik.textContent = czytelnicy;
}, 3000); // co 3 sekundy nowy „tłum”

W poradniku UOKiK

„Wszyscy kupują”, czyli sztuczna popularność. Komunikaty w rodzaju „12 osób ogląda teraz” albo „Bestseller tygodnia”, za którymi nie stoją prawdziwe dane.

Jak go przegonić

Nie traktuj takiego licznika jako argumentu. Sprawdź opinie i porównaj ceny gdzie indziej. Liczba, która rośnie, gdy patrzysz, nie mówi nic o produkcie.

Uczciwa wersja

Pokazuj tylko liczby, które naprawdę mierzysz, z ich źródłem i okresem, na przykład „sprzedane w październiku: 41”. Albo nie pokazuj żadnych.

Upiór 02 · fałszywa presja czasu

Zegar, który nie umiera

Licznik odlicza sekundy do końca promocji. Gdy dochodzi do zera, nic się nie kończy. Zaczyna liczyć od nowa, a cena zostaje ta sama. Poczekaj kilkanaście sekund albo odśwież okaz.

W poradniku UOKiK

„Zegar tyka” i „ostatnie sztuki”. Sztuczna presja czasu albo ograniczonej dostępności, na przykład licznik, który zeruje się po odświeżeniu strony.

Gdzie straszy naprawdę

W maju 2025 roku Prezes UOKiK nałożył prawie 15 mln zł kary na spółkę Azagroup, właściciela sklepów renee.pl i born2be.pl. Banery z kodami, zakładki ze specjalnymi cenami i zegary odliczające czas promocji sugerowały okazję, która się nie kończyła. Gdy Komisja Europejska z krajowymi urzędami przejrzała 399 sklepów internetowych, fałszywy licznik znalazła w 42 z nich.

Jak go przegonić

Odśwież stronę albo otwórz ją w innej przeglądarce. Przy obniżce sprawdź najniższą cenę z 30 dni przed nią. Sklep ma obowiązek ją podać.

Uczciwa wersja

Prawdziwa data końca promocji, która naprawdę nastąpi, i najniższa cena z 30 dni widoczna obok ceny promocyjnej.

Upiór 03 · nagging

Okno, które wraca

Zamykasz okienko z newsletterem. Czytasz akapit. Okienko wraca, tym razem z innym tekstem. Nie ma przycisku „nie”, jest tylko „nie teraz”, a strona rozumie przez to „za chwilę”.

W poradniku UOKiK

„Gdy okienko nie daje spokoju”. Ten sam komunikat wraca wiele razy, a wyraźnej opcji „nie” brakuje.

Jak go przegonić

Nie klikaj odruchowo, żeby okno wreszcie znikło. Jeśli nie da się odmówić na dobre, zamknij stronę.

Uczciwa wersja

Zaproszenie w treści zamiast okna na treści. Gdy ktoś raz odmówi, strona to zapamiętuje.

Upiór 04 · confirmshaming

Głos, który zawstydza

Przycisk zgody jest duży i pomarańczowy. Odmowa to blady link, który każe ci przyznać się do czegoś głupiego. Spróbuj odmówić.

W poradniku UOKiK

„Ekran chce, żeby było Ci głupio”. Komunikat przy odmowie wywołuje poczucie winy albo wstydu.

Jak go przegonić

Przeczytaj, co naprawdę robi każdy przycisk, a nie jak cię ocenia. Blady link nadal jest wyborem i masz do niego prawo.

Uczciwa wersja

Dwa przyciski o tej samej wadze. „Nie, dziękuję” wystarczy.

Upiór 05 · sneak into basket i ukryte koszty

Gość w koszyku

Na pierwszym ekranie bilet kosztuje 39 zł. Po drodze do koszyka wchodzi dodatek, którego nie wybrałeś, a na ostatnim kroku pojawiają się opłaty, o których nikt wcześniej nie wspomniał. Przejdź przez zakup do końca.

W poradniku UOKiK

„Niechciana niespodzianka”: dodatki w koszyku, których nie wybrałeś, na przykład z góry zaznaczone ubezpieczenie. „Ukryte koszty”: opłata manipulacyjna albo droższa dostawa pokazana dopiero pod koniec zakupu.

Gdzie straszy naprawdę

W 2023 roku eBilet zobowiązał się wobec Prezesa UOKiK wliczać obowiązkową opłatę serwisową do cen minimalnych biletów. Wcześniej cena „od” jej nie zawierała.

Jak go przegonić

Przed płatnością przejrzyj koszyk i usuń dodatki, których nie planowałeś. Porównuj kwotę z podsumowania, a nie z pierwszego ekranu.

Uczciwa wersja

Cena z obowiązkowymi opłatami od pierwszego ekranu. Każdy dodatek domyślnie odznaczony.

Upiór 06 · roach motel

Pokój bez wyjścia

Do abonamentu wchodzi się jednym kliknięciem. Wyjście prowadzi przez korytarz: pytanie, czy na pewno, zniżka na zatrzymanie, ankieta, infolinia czynna godzinę dziennie. Zapisz się, a potem spróbuj zrezygnować.

W poradniku UOKiK

„Łatwo włączyć, trudno wyłączyć”. Prosta aktywacja usługi, a rezygnacja ukryta albo rozpisana na wiele kroków. Po angielsku: obstruction, roach motel, cancellation traps.

Gdzie straszy naprawdę

W 2023 roku Prezes UOKiK ukarał sprzedawcę suplementów diety, Natural Pharmaceuticals, karą przekraczającą 5 mln zł. Darmowe próbki zamieniały się w opłacaną subskrypcję, a osobną karę dostał także menedżer spółki. W przeglądzie ICPEN z 2024 roku, w którym UOKiK brał udział z 26 innymi urzędami, ciemne wzorce znaleziono w większości sprawdzonych serwisów z subskrypcjami.

Jak go przegonić

Przed okresem próbnym sprawdź, gdzie jest opcja rezygnacji i do kiedy trzeba z niej skorzystać. Ustaw przypomnienie i zachowaj potwierdzenie warunków.

Uczciwa wersja

Rezygnacja w tylu krokach, ilu wymagało zapisanie się. Jedno pytanie o powód jest w porządku, jeśli da się je pominąć.

Upiór 07 · akceptuj wszystko

Ciastko nie do odmówienia

Zgoda na wszystko to jeden duży przycisk. Odmowa to blady napis „Ustawienia”, a za nim lista przełączników, z których każdy jest już włączony. Spróbuj odrzucić wszystko, co nie jest niezbędne.

W poradniku UOKiK

„Akceptuj wszystko”. Duży przycisk zgody, a odmowa schowana albo wymagająca kilku kroków. Przy zgodach na cookies UOKiK wskazuje, że kluczową rolę odgrywa Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Jak go przegonić

Szukaj opcji „Odrzuć” albo „Ustawienia” i wyłącz zgody marketingowe oraz śledzenie.

Uczciwa wersja

„Odrzuć” i „Akceptuj” obok siebie, w tym samym rozmiarze i kolorze. Przełączniki w ustawieniach domyślnie wyłączone.

Na koniec · egzorcyzm

Odczaruj tę stronę

Guślarz w „Dziadach” daje każdemu duchowi to, czego potrzebuje, i duch odchodzi. Upiorom z tego wpisu potrzeba niewiele: prawdziwej liczby, daty, która nadejdzie, i przycisku „nie” tej samej wielkości co „tak”.

Siedem upiorów wciąż krąży po tej stronie.

Odczaruj stronę

Nie trzeba do tego czekać na Zaduszki. Za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK może nałożyć na firmę karę do 10% obrotu, a na menedżera, który do naruszenia dopuścił, do 2 mln zł. Od września urząd ma też DRAKE’a, narzędzie, które analizuje treść, wygląd i kod stron oraz wskazuje elementy do sprawdzenia przez ekspertów. Na razie używa go we wstępnych analizach dotyczących siedmiu bukmacherów.

Technologia podpowiada, gdzie spojrzeć, ale to człowiek ocenia, czy zostało naruszone prawo.Tomasz Chróstny, Prezes UOKiK, wrzesień 2026

Rachunek sumienia przed Zaduszkami

Jeśli prowadzisz sklep albo serwis, przejdź przez te pytania. Każde „nie” to upiór, którego warto wyprowadzić, zanim znajdzie go DRAKE.

1. Czy liczniki i komunikaty o popularności pokazują dane, które naprawdę mierzysz?
2. Czy każda promocja ma datę końca, która nastąpi, i najniższą cenę z 30 dni przed obniżką?
3. Czy strona pamięta, że ktoś zamknął okno z zaproszeniem?
4. Czy przycisk odmowy mówi po prostu „Nie, dziękuję”?
5. Czy cena z pierwszego ekranu zawiera wszystkie obowiązkowe opłaty, a dodatki są domyślnie odznaczone?
6. Czy rezygnacja z usługi zajmuje tyle kroków, ile zajęło zapisanie się?
7. Czy „Odrzuć” jest tak samo widoczne jak „Akceptuj”?

Źródła

• UOKiK, „Nie klikaj w ciemno!”, poradnik o dark patterns, 2026
• UOKiK, „DRAKE na tropie dark patterns”, 24 września 2026
• UOKiK, decyzje i przeglądy oznaczone tagiem dark patterns
• Podatki.biz, „Niekończące się promocje”, decyzja w sprawie renee.pl i born2be.pl, 27 maja 2025
• Kamil Siedlikowski, o DRAKE i europejskim przeglądzie 399 sklepów